Faculty Details
Dr. Abhishek Pandey
Designation
Visiting Faculty (in the Rank of Assistant Professor)
Areas of Interest/Specialisation
Sanskrit Classics
Total Years of Teaching Experience:
23+ Year
Name and details of Ph.D. Degree awarded Institution
श्रौत एवं स्मार्त्त ग्रन्थों में प्रतिपादित यज्ञीय प्रक्रिया से सम्बन्धित मण्डल विधान : एक विमर्श । Degree awarded Institution देवी अहिल्या विश्वविद्यालय, इन्दौर - 2025
Awards/Honours
| पुरस्कार / उपलब्धि | विवरण |
|---|---|
| श्री जोशी स्वर्णपदक | देवी अहिल्या विश्वविद्यालय, इन्दौर में बी.ए. स्तर पर संस्कृत विषय में सर्वोच्च अंक प्राप्त करने पर प्रदान किया गया। |
| श्रीमती गंगाबाई चाफेकर स्मृति स्वर्णपदक | देवी अहिल्या विश्वविद्यालय, इन्दौर में बी.ए. स्तर पर संस्कृत विषय में सर्वोच्च अंक प्राप्त करने पर प्रदान किया गया। |
| ज्योतिष भास्कर | अन्तर्राष्ट्रीय ज्योतिष सम्मेलन, माँ शारदा ज्योतिष अनुसंधान केन्द्र, इन्दौर |
| ज्योतिष विद्या विशारद | माँ भुवनेश्वरी ज्योतिष, वास्तु एवं कर्मकाण्ड शोध संस्थान, इन्दौर |
Research Fellow – धर्मपाल शोधपीठ, संस्कृति विभाग, मध्यप्रदेश शासन, भोपाल द्वारा 2017 में जूनियर रिसर्च फेलोशिप प्रदत्त ।
Best Peer-reviewed Publications (Best 05)
| S. No. | Publication Details |
|---|---|
| 1. | ‘कालगणना और अधिकमास भारतीय शास्त्र परम्परा के आलोक में धर्मशास्त्रीय अध्ययन’ ज्ञानविविधा (त्रैमासिक शोध पत्रिका) ISSN: 3048-4537 (Online) 3049-2327 (Print) IIFS Impact Factor-4.5 Vol-3 Issue-1 (Jan-March) 2026 में प्रकाशित। |
| 2 | ‘यज्ञ प्रक्रिया का वैज्ञानिक अनुशीलन’ जून 2014 में Research Revolution (ISSN: 2319-300X) में प्रकाशित। |
| 3 | ‘पुराण साहित्य में राष्ट्र-चिन्तन’ वीणा (मासिक शोध पत्रिका, ISSN: 2230-9209) Issue-2 फरवरी 2013 में प्रकाशित। |
| 4 | ‘वैदिक साहित्य में पर्यावरण संरक्षण’ वेदाङ्गवाणी (त्रैमासिक शोध पत्रिका) ISSN: 2349-0861 Issue-3 (जुलाई-सितम्बर) 2012 में प्रकाशित। |
Books, Book Chapters, Edited Volumes, and Editorial Contributions
| S. No. | Details |
|---|---|
| 1 | प्रकाशित पुस्तक : प्राचीन भारत की सीमाएँ (वेदकाल से महाभारत / पुराण काल के सन्दर्भ) प्रकाशक : धर्मपाल शोधपीठ, संस्कृति विभाग, मध्यप्रदेश शासन, भोपाल |
| 2 | शोध पत्रिका सम्पादनः ‘प्रात्यक्षिकी’ (शासकीय संस्कृत महाविद्यालय शोध पत्रिका) शोध-पत्र मार्च 2012। |
| 3 | शोध पत्रिका सम्पादनः ‘भारतीय ज्ञान परम्परा के विविध सन्दर्भ’ (शासकीय संस्कृत महाविद्यालय शोध पत्रिका) शोध-पत्र मई 2025 । |
Recent Seminars and Workshops (Coordination and Paper Presentations)
| कार्यक्रम | विवरण |
|---|---|
| अन्तरराष्ट्रीय शोध संगोष्ठी | 15 मार्च 2025 को महर्षि पाणिनि संस्कृत एवं वैदिक विश्वविद्यालय, उज्जैन द्वारा आयोजित अन्तरराष्ट्रीय शोध संगोष्ठी में ‘भारत में संवत्सर-परम्परा एक सांस्कृतिक परिप्रेक्ष्य’ विषय पर शोध-पत्र प्रस्तुत किया। |
| राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी (समन्वयक) | 14 दिसम्बर 2025 को शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित ‘भारतीय ज्ञान परम्परा के आलोक में ज्योतिष, वास्तु एवं कर्मकाण्ड’ विषयक राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी का समन्वयन एवं शोधपत्र वाचन । |
| राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी (समन्वयक) | 01 सितम्बर 2024 को शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित ‘आधुनिक सन्दर्भ में ज्योतिष एवं वास्तु‘ विषयक राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी का समन्वयन एवं शोधपत्र वाचन । |
| राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी- समन्वयक | 25 मई 2024 को उच्च शिक्षा विभाग, मध्यप्रदेश शासन एवं शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित ‘भारतीय ज्ञान परम्परा के विविध सन्दर्भ‘ विषयक राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी (वेबिनार) का समन्वयन एवं शोधपत्र वाचन । |
| राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी (समन्वयक) | 07 जनवरी 2024 को शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित ‘भारतीय ज्ञान परम्परा के आलोक में ज्योतिष, वास्तु एवं कर्मकाण्ड‘ विषयक राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी का समन्वयन एवं शोधपत्र वाचन। |
| राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी (समन्वयक) | 08 जनवरी 2023 को शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित ‘भारतीय ज्ञान परम्परा के आलोक में ज्योतिष, वास्तु एवं कर्मकाण्ड‘ विषयक राष्ट्रीय शोध संगोष्ठी का समन्वयन एवं शोधपत्र वाचन। |
Curriculum Development and Expert Contributions
| विशेषज्ञ समिति सदस्य (Expert Committee Member) |
देवी अहिल्या विश्वविद्यालय, इन्दौर के तुलनात्मक भाषा एवं संस्कृति अध्ययन विद्यालय द्वारा 7-14 जुलाई 2025 को आयोजित पाठ्यक्रम पुनरीक्षण कार्यशाला में विशेषज्ञ समिति के सदस्य के रूप में सहभागिता की। |
| पाठ्यक्रम विकास (Curriculum Development) |
संस्कृत, ज्योतिष तथा संस्कृत साहित्य विषयों के एम.ए. एवं डिप्लोमा पाठ्यक्रमों के संशोधन, पुनर्गठन एवं शैक्षणिक सुदृढ़ीकरण में महत्त्वपूर्ण योगदान प्रदान किया। |
| गतिविधि | विवरण |
|---|---|
| विषय-विशेषज्ञ (Professional Training) |
शासकीय संस्कृत महाविद्यालय, इन्दौर द्वारा आयोजित पाँच दिवसीय कर्मकाण्ड प्रशिक्षण कार्यक्रम (6-9 अप्रैल 2026) में विषय-विशेषज्ञ के रूप में व्यावसायिक प्रशिक्षण प्रदान किया। |
| आमंत्रित व्याख्यान (Invited Lecture) | 2 अप्रैल 2026 को महर्षि पाणिनि संस्कृत एवं वैदिक विश्वविद्यालय, उज्जैन के ज्योतिष विभाग में ‘भारतीय कालगणना एवं संवत्सर का मौलिक स्वरूप‘ विषय पर विशेष व्याख्यान प्रदान किया। |
Major Research Interests and Cultural Contributions
| पारम्परिक एवं आधुनिक दृष्टि से वेद, वेदाङ्ग, उपनिषद् एवं पुराणों का अध्ययन एवं अनुसंधान । |
| यज्ञ-संस्था के शास्त्रीय, वैज्ञानिक एवं सामाजिक आयामों पर शोध । |
| शतकुण्डात्मक महायज्ञों सहित अनेक वैदिक यज्ञों का संचालन, समन्वयन एवं नेतृत्व । |
| भारतीय देववाद की वैदिक अवधारणा का दार्शनिक एवं वैज्ञानिक विश्लेषण । |
| प्राचीन भारत की भौगोलिक सीमाओं एवं सांस्कृतिक विस्तार पर शोध एवं पुस्तक-लेखन । |
| भारतीय चिन्तन-परम्परा में सामरस्य-दर्शन का अध्ययन एवं विश्लेषण । |
| भारतीय शिक्षा-पद्धति एवं गुरुकुल परम्परा पर शोध । |
| तन्त्र, योग, आयुर्वेद, न्याय एवं भारतीय दर्शन का समन्वयात्मक अध्ययन। |
| वेदों में निहित पर्यावरणीय चिन्तन का वैज्ञानिक विश्लेषण । |
| भारतीय कालगणना, पंचाङ्ग एवं ज्योतिष विषयक अनुसंधान । |
| विभिन्न विश्वविद्यालयों एवं शोध संस्थानों में आमंत्रित व्याख्यान । |
| भारतीय संस्कृति के संरक्षण एवं संवर्धन हेतु राष्ट्रव्यापी शैक्षणिक एवं सांस्कृतिक गतिविधियों में सक्रिय सहभागिता। |
| ‘अखण्ड भारत’ की ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक अवधारणा पर शोध एवं लेखन। |
| संस्कृत संभाषण तथा भारतीय लोकसंस्कृति के प्रचार-प्रसार हेतु सतत शैक्षणिक एवं सामाजिक कार्य। |
| बौद्ध, तिब्बती एवं हिमालयीय संस्कृति एवं दर्शन का तुलनात्मक अनुशीलन। |
Traditional Knowledge Systems and Scholarly Expertise
| Area of Expertise | Description |
| Direct Method of Sanskrit Teaching | संस्कृत माध्यम से प्रत्यक्ष (Direct Method) पद्धति द्वारा अध्यापन में दक्षता । |
| Vedic Recitation and Interpretation | सस्वर वेद-अध्ययन तथा वैदिक ऋचाओं के पाठ, उच्चारण एवं विश्लेषण में प्रवीणता । |
| Classical Indian Philosophy | षड्डर्शन (षट्-दर्शन) के सिद्धान्तों का पारम्परिक (प्राच्य) अध्ययन एवं अध्यापन। |
| Applied Astrology (Phalita Jyotişa) | फलित ज्योतिष के विविध आयामों का शोधपरक एवं शास्त्रीय अध्ययन । |
| Vedic Tradition and Dharmaśāstra | शुक्ल यजुर्वेद की माध्यन्दिनी शाखा, धर्मशास्त्र एवं कर्मकाण्ड में विशेष दक्षता। |
| Vedic Studies | वेद-विज्ञान का समालोचनात्मक, तुलनात्मक एवं अंतर्विषयी अध्ययन। |